Những điều bạn có thể chưa biết về loài kiến

Những điều bạn có thể chưa biết về loài kiến

Xã Hội Loài Kiến

Tổng dân số lên tới 10 triệu lũy thừa 4 (tức nghìn triệu triệu) con
Với kích thước bé nhỏ của loài kiến và dù chúng có bò ngay dưới chân thì chúng ta cũng thường không quan tâm tới. Nhưng nếu nhìn gần, bạn sẽ thấy kiến là một trong số những loài sinh vật thú vị và cũng đáng sợ nữa đấy.

Có khoảng 10.000 loài kiến sống trên thế giới, tạo thành các cộng đồng chăm chỉ làm việc, có tinh thần kỷ luật cao.Kiến là một động vật thuộc bộ Cánh màng, lớp Sâu bọ. Đây là loài sâu bọ có tính xã hội, có khả năng sống thành tập đoàn lớn với hàng triệu con. Nhiều tập đoàn kiến còn có thể lan tràn trên khu vực rất rộng, hình thành nên các siêu tập đoàn.Các tập đoàn kiến đôi khi được coi là siêu cơ quan vì chúng hoạt động như một thực thể duy nhất.Một trong những nguyên nhân chính khiến loài kiến gần như không tiến hóa trong suốt hơn 100 triệu năm qua là do chúng sở hữu cấu tạo cơ thể lý tưởng. Điều này đã giúp chúng không những thích nghi với nhiều điều kiện thời tiết khí hậu khác nhau, mà còn có thể sinh sôi nảy nở với số lượng ngày càng đông đảo.

Kiến là một trong những loài khỏe nhất hành tinh. Cấu tạo cơ thể hợp lý cho phép chúng có thể “mang vác” một vật nặng hơn khối lượng cơ thể 100 lần. Hệ tiêu hóa của kiến cũng giúp chúng trở thành một trong những loài ăn tạp nhất trên thế giới. Chính điều này giúp chúng không bị chết đói trong khi các loài khác bị tuyệt chủng chỉ vì một lý do rất đơn giản như hết cỏ!

Tổ chức có tính chất xã hội cao cùng những “luật lệ” hà khắc cũng là một trong những yếu tố giúp loài kiến sinh tồn suốt 100 triệu năm qua. Một con kiến thợ sẽ bị trừng phạt và trở thành thức ăn cho đồng loại nếu trở về tổ nhiều lần mà không kiếm được gì. Tuy nhiên, những con kiến bị thương trong quá trình kiếm thức ăn hay chiến đấu lại được đối xử rất “tử tế” dù không còn khả năng mang thức ăn về tổ.

Các nghiên cứu mới đây cũng cho thấy, không phải tất cả loài kiến đều “yêu lao động” và chăm chỉ cần mẫn. Trên thực thế chỉ có 80% số cá thể trong một đàn kiến thực hiện các nhiệm vụ xây tổ, tìm kiếm thức ăn. Số còn lại được coi là những kẻ “ăn không ngồi rồi”. Kể cả khi các nhà khoa học tách riêng 80% “chăm chỉ” ra thì “những kẻ lười biếng” kia vẫn không muốn động chân động tay. Có thể chúng đã già và đến tuổi “nghỉ hưu” hoặc do tính lười bẩm sinh!

Phần 1:
Kiến là loài côn trùng “cổ” nhất, thay đổi ít nhất trong hàng triệu năm tiến hoá.

1. Đặc trưng về hình thể vô cùng lý tưởng nên các phối hợp tạo lực ở chúng rất hợp lý và hiệu quả. Chúng có thể kéo một con mồi nặng hơn bản thân nó hàng chục lần về tổ. Ngoài ra, kiến ăn gì cũng được, chẳng bao giờ chọn lựa nên khả năng sống sót của chúng rất cao. Có người con cho rằng trong tương lai, nếu xảy ra tận thế, huỷ diệt cả loài người thì rất có thể kiến sẽ làm chủ hành tinh.

2. Kiến là các ông chủ đích thực, biết cách xây dựng nơi ăn chốn ở đàng hoàng, lao động rất có tổ chức, nhiều khi còn biết chăn nuôi một bầy rệp giống như ta nuôi một loài gia súc, để chúng “vắt sữa” để nhấm nháp sau khi đã ăn no.

3. Trong một bầy kiến, có tới 80% kiến tham gia vào nhưng việc như ta thường gọi là lao động công ích cho xã hội, chỉ 20% còn lại có thể tạm gọi là “lao động gián tiếp”, nói đúng ra chỉ rong chơi rồi làm mỗi việc… duy trì nòi giống. Các chuyên gia đã thử nghiệm, trong một bầy kiến, họ bắt đi một số lớn kiến thợ, thì bọn kiến nọ vẫn rong chơi, trong khi đó những kiến thợ khác, một cách tự nguyện, làm việc gấp đôi để bảo vệ và tìm kiếm thức ăn nuôi cả tổ.

4. Nếu bôi một chất tiết ra từ những côn trùng chết lên con kiến khoẻ mạnh thì con kiến này lập tức bị loại khỏi tổ, bởi vì tạo hoá đã đặt trong những cái đầu nhỏ bé đó một chương trình rất chặt chẽ: phải đưa xác chết ra khỏi tổ. Và chúng không hề ngần ngại việc “xác chết” sẽ chống đối…

5. Trong thí nghiệm của nhà khoa học Novosimbirsk, ông đã chứng minh rằng một con kiến có thể nhớ và truyền cho con khác cùng họ đến 8 byte thông tin. Nếu xem tổ kiến như một siêu cơ thể từ hàng trăm nghìn đơn vị cơ sở thì chúng ta sẽ nhận được một cái gì đó giống như chiếc máy tính với bộ nhớ khoảng 1-2 nghìn kilobyte.

6. Trong tổ kiến có hàng triệu con nhưng chắc chắn rằng không con nào bị đói rét. Trong điều kiện bình thường (không lũ lụt, cháy hoặc các thảm họa khác), cả tổ sẽ không bao giờ biết đến xung đột hay chấn động nào. Một hình thái tổ chức xã hội tốt hơn con người gấp nhiều lần.

7. Quyết định bầy đàn: Với mục đích khoa học, các nhà nghiên cứu đã tìm cách dạy kiến ra khỏi tổ đúng vào 12 giờ. Để thực hiện, vào giờ đó hằng ngày họ đặt trước tổ bông có tẩm mật ong, nhưng kiến rất ranh mãnh, thay vì cố gắng đoán đúng thời gian này, chúng cử 2 con kiến trực tại nơi đặt “miếng mồi”. Khi các nhà nghiên cứu đưa thức ăn vào, những con kiến trực vội vã đi “báo cáo” với đồng loại. Và chỉ khi đó, tất cả đàn mới vội vã đi ăn. Sau đó các nhà nghiên cứu bắt giữ những con kiến trực. Nhưng cả bầy không hề nao núng: chúng bắt đầu thay phiên trực 15 phút một lần. Nhóm nghiên cứu vừa kịp “nhốt” những con kiến trực vào trong lọ thì hai con kiến khác xuất hiện. Khi hai con kiến này đi báo có thức ăn, mồi lập tức được cất đi. Đàn kiến kéo ra và không có gì cho chúng cả. Chúng đã tỏ rõ thái độ: lúc đầu tất cả ra “biểu tình” và sau đó, 3 ngày liền không xuất hiện. Chỉ khi thức ăn được đặt ngay tại lối vào, chúng mới có mặt. Có cảm giác là không phải các nhà nghiên cứu làm thí nghiệm với kiến, mà là chính chúng đang thử nghiệm với họ!Còn một thử nghiệm “không thành công” nữa là ý định chuyển tổ kiến đến nơi tiện lợi hơn cho nghiên cứu. Các nhà khoa học đã lựa chọn một địa điểm lý tưởng theo quan điểm của họ. Tổ kiến được chuyển đến đó cùng với vật liệu xây dựng. Đàn kiến đã tổ chức một cuộc họp chung. Có vẻ như một số con kiến đòi phải chuyển đi, còn những con khác lại cho rằng cần ở lại. Đến sáng sớm, những con theo chiều hướng chuyển đi đã thu xếp nhộng và ấu trùng để rời tổ. Cuối cùng, cả đàn đều đi theo chúng.

8. Kiến làm món ăn khoái khẩu: Một hãng chuyên kinh doanh thức ăn nhập từ nước ngoài cho biết sẽ bán nửa tấn kiến Colombia lớn có bụng to – được nuôi rất nhiều trong các nghĩa trang – sang các nước châu Âu, Úc và Hoa Kỳ để làm món ăn phục vụ thực khách có nhu cầu dùng món lạ miệng tại đây sau khi món ăn kiến nướng trở nên phổ biến tại Anh. Hãng Edible Limited, cơ quan nhập món kiến trên, đã bổ sung vào catalogue chuyên sưu tầm các món lạ lùng nhất trên đời cho những người sành ăn các món “độc nhất vô nhị” của mình món mới thứ ba có tên: “Kiến nướng khổng lồ” (Giant Toasted Ants) sau hai món “Dế bọc sô-cô-la” (Chocolate covered crickets) và “Bọ cạp xào khoai tây” (Scorpion potatoes).

9. Kiến làm thú nuôi trong nhà: Những con kiến với số lượng ước tính lên đến hàng ngàn con hiện đang được “nuôi nấng và chăm sóc” cẩn thận tại hầu hết các căn hộ ở khắp nước Đức. Chúng được xem như là một vật nuôi cưng (pets) mới – một thú chơi mới nhất đang thu hút sự say mê của người dân nước này.Người dân không còn ngần ngại chịu chi hàng trăm euro để mua một bồn nuôi kiến bằng nhựa trong lớn bằng cả một cái bàn uống cafe, bên trong là cả một “vương quốc” kiến gồm một con kiến chúa và hàng trăm con kiến thợ đem về nhà nuôi. Mọi người đang nhận thấy rằng những con vật nuôi cưng không nhất thiết phải là những con cún con, những con mèo con hay những con cá cảnh có màu sắc sặc sỡ. Kiến dễ nuôi, dễ chăm sóc hơn những loài trên rất nhiều. Chẳng hạn, chúng đâu có ăn gì nhiều đâu, chỉ ăn những mẩu thức ăn thừa thải vụn vặt rơi rớt của con người; chúng không có bốc mùi; chúng cũng đâu có làm ồn ào gây huyên náo để bạn phải bực mình; chúng sống rất lâu đến 30 năm và là loài rất sạch sẽ đến khó tính và – trên hết cả – chúng là loài vật rất đáng yêu và có sức lôi cuốn đặc biệt.

10. Đàn kiến hung hãn: Vài nơi trên thế giới như Châu Phi, Châu Úc, Châu Á… có những đàn kiến đông đến hàng triệu triệu con đã trở thành nỗi khiếp sợ cho các loài vật hoặc chính con người và các công trình do con người tạo dựng. Chúng đơn giản chỉ tràn qua và… ăn sạch những thứ có thể nhúc nhích hay cả những thứ không nhúc nhích nhưng nhấm nháp được như gỗ, cây non…

Lịch sử đã ghi nhận vài cuộc di cư hoặc săn mồi của những đàn kiến khổng lồ như cuộc tấn công vào trang trại của Carl Stephenson (người Anh) tại Nam Phi. Chỉ trong một đêm, đàn kiến đen Dorillin phủ khắp diện tích 3 x 20km đã phá trụi mọi công trình và ăn sạch mọi sinh vật, bao gồm hàng chục công nhân đồn điền lẫn đàn thú nuôi hàng trăm con bên trong.

Vừa qua, một đàn kiến khổng lồ không thuộc giống kiến bản địa tiến theo đoàn trải dài hơn 100 km (62 dặm) đã được phát hiện tại thành phố Melbourne, nước Úc. Những con kiến trên, theo xác định ban đầu được nhập khẩu từ Argentina, được xếp là 1 trong 100 loài sinh vật có mức độ xâm lấn thực địa nhanh có hại nhất thế giới. Dù ban đầu chúng chỉ tồn tại theo từng nhóm nhỏ như những loài kiến thông thường khác tại Argentina, thế nhưng khi xâm nhập vào nước Úc, những đàn kiến với số lượng nhỏ này dần dần sáp nhập lại với nhau thành một đàn kiến khổng lồ.

Phần 2:
Kiến xác định phương hướng bằng mùi vị

Nhờ khả năng cảm nhận nhiều mùi cùng lúc, một loài kiến sa mạc tại Tusinia sử dụng thông tin về mùi để tạo nên hình ảnh về môi trường xung quanh.

Chim bồ câu, chuột và người có thể cảm nhận nhiều mùi cùng lúc, song từ trước tới nay giới khoa học chưa phát hiện loài động vật nào có khả năng sử dụng mùi để xác định phương hướng.

Tiến sĩ Markus Knaden, tiến sĩ Kathrin Steck và giáo sư Bill Hansson thuộc Viện Sinh thái hóa học Max-Planck, Đức theo dõi loài kiến sa mạc Cataglyphis fortis tại Tusinia để tìm hiểu hành vi xác định phương hướng của chúng. Mỗi ngày chúng rời xa tổ tới 100 m để tìm thức ăn. Khi phát hiện thức ăn, kiến trở về tổ. Điều khiến ba nhà khoa học ngạc nhiên là chúng xác định phương hướng rất chính xác khi trở về. Trên sa mạc bằng phẳng và hầu như chẳng có bất kỳ thứ gì để đánh dấu vị trí, xác định lối về là công việc cực kỳ khó khăn với mọi loài động vật.

Từ lâu giới khoa học biết rằng kiến sử dụng những thông tin thị giác phức tạp để xác định phương hướng. Song ba nhà nghiên cứu người Đức phát hiện được một hành vi thú vị hơn. Họ đặt bốn loại mùi khác nhau ở các vị trí A, B, C và D xung quanh lối vào rất khó nhìn thấy của một tổ kiến.

Sau vài ngày nhóm chuyên gia đem vài con kiến tới một nơi rất xa, nhưng chúng vẫn xác định chính xác lối vào tổ.

Trong những ngày tiếp theo, nhóm nghiên cứu đảo vị trí các mùi. Ngay lập tức lũ kiến tỏ ra bối rối và không thể xác định phương hướng. Điều đó cho thấy chúng xác định phương hướng bằng cách nhớ vị trí các mùi.

Một phát hiện thú vị nữa là những con kiến chỉ có một râu không thể tìm thấy tổ nếu có hai mùi trở lên cùng tồn tại trong môi trường xung quanh. Như vậy chúng ta có thể suy luận chúng cần hai râu để xác định chính xác phương hướng. Mỗi râu có thể cảm nhận mùi theo một hướng khác nhau trong cùng thời điểm. Nhờ khả năng ấy mà kiến có thể hình dung môi trường xung quanh nhờ mùi.

“Có vẻ như những điều kiện khắc nghiệt trên sa mạc đã tạo nên khả năng định vị bằng mùi ở kiến”, tiến sĩ Knaden nhận xét.

Phần 3
10 điều thú vị về loài kiến

1. Sự hiện diện rộng khắp của loài kiếnTheo nhiều cách, kiến là một loài vật duy nhất nằm ngoài họ linh trưởng có “hành vi” giống như con người. Trong đó tiêu biểu nhất là sự phổ biến hay nói cách khác, các họ nhà kiến đã, giống như con người chúng ta, chinh phục và có mặt hầu như khắp mọi nơi trên quả đất đất này.
Hầu hết ở tại các nơi khác, kiến được xem như là “dân bản xứ”. Nhưng tại Nam Cực, chúng chỉ được xem là “dân nhập cư” mà thôi. Tại vùng Cực Nam của Trái đất có loài kiến Argentina vốn di cư sang từ Nam Mỹ bằng cách “quá giang” qua đường hàng không, xe tải và cả tàu hàng.
Một số các nhà khoa học xem loài kiến Argentine như là một siêu-đàn kiến và có mặt ở khắp nơi trên thế giới. Loài kiến này sẵn sang xé xác các nhóm loài khác thành từng mãnh vụn nhưng khi những con kiến Argentine này gặp những người đồng hương trên đất Nhật, thì chúng lại làm quen với nhau rất nhanh chóng.

2. Sự nổi loạn của những con kiến “nô lệ”:
Những con kiến có thể trở thành một loài vật xấu xa, có tổ chức và đáng sợ. Trong khi mà một số loài kiến sẽ chỉ tấn công những mối đe doạ xuất hiện trên đường đi của chúng, kể cả con người, thì một số khác lại có khuynh hướng bạo lực với chính những loài kiến khác.
Săn nô lệ: loài kiến có tên khoa học là Protomognathus americanus thường tổ chức những cuộc đột kích vào đàn kiến nhỏ hơn Temnothorax, bắt đi những con kiến con, mang về tổ và bắt chúng làm việc như những người phục dịch cho đàn kiến con của chúng.
Temnothorax không phải là loài kiến duy nhất bị bắt ép làm nô lệ, nhưng đây là loài kiến duy nhất được ghi nhận là có sự nổi loạn nhất định. Những nghiên cứu và quan sát đã ghi nhận việc những con kiến Temnothorax bị giam cầm đã trả thù bằng cách tàn sát các con kiến con mà chúng được giao nhiệm vụ chăm sóc.

3. Dùng thân nối cầu:
Một số loài kiến có một tài năng mà ít ai biết: đó là trở thành một vận động viên xà đu. Trong một vài loài kiến nhất định, nếu như những con kiến cần đi qua một nhánh cây khác thì chúng liền dùng chính thân mình để tạo thành một chiếc cầu nối để cho những con khác đi qua.
Kỳ công này cũng đã được kiểm nghiệm ngay trong phòng thí nghiệm bởi Giáo sư Nigel Franks thuộc trường Đại học Bristol. Ông này đã dùng một miếng gỗ để làm cầu cho loài kiến tên Panamanian vận chuyển thức ăn đi ngang nhưng trên đó ông đã khoét sẵn một cái lỗ. Kết quả cho thấy đã có những con kiến dùng thân mình để lấp lại lỗ hổng đó. Thêm vào đó, một số con kiến khác có biểu hiện như là kiểm tra cái lỗ trước để xem thân của cá thể nào là vừa vặn để làm cấu nhất và sau đó trở thành kẻ vá lỗ hổng ấy.

4. Lỗ châu mai:
Trong họ nhà kiến thường có sự phân chia thành những nhóm với nhiệm vụ khác nhau; ví dụ như kiến chiến sĩ, kiến nông dân-là loài kiến chuyên cắt lá cây và mang vể tổ để ũ lên một loại nấm mốc và sau đó sử dụng loại nấm mốc này như thức ăn chính. Tuy nhiên có một loài kiến có khả năng thực hiện cả hai việc trên cùng lúc: đó là loài kiến có tên khoa học là Allomerus decemarticulatus.
Loài kiến Allomerus cũng đam mê trong việc trồng nấm, nhưng có điều là không phải để ăn. Thay vào đó, chúng dùng gai của cây, một số nguyên liệu khác và thêm vào phụ gia nấm mốc để tạo nên những cái bẫy trên thân cây leo. Cấu trúc bẫy này có những lỗ nhỏ để cho những con kiến Allomerus chui vào ẩn nấp và chờ đợi. Khi có những con côn trùng lớn xuất hiện và đậu trên cái bẫy này, lũ kiến sẽ ngay lập tức lao ra giết chết những con côn trùng bằng nhiều cái đốt liên tục và sau đó mang chiến lợi phẩm đi.

5. Bảo vệ các đối tác: loài kiến có thể trở nên hung hăng, thô lỗ nhưng cũng có thể trở nên rất tình cảm.
Cụ thể là một loài kiến vốn ưa kiểu sống cộng sinh với cây và một giống rận ăn lá cây khác. Trong mối quan hệ này, cây tiết ra một loại chất sáp làm thức ăn cho những con rận, còn những con rận có vai trò tạo ra một loại mật ngọt bổ dưỡng để nuôi sống những con kiến này. Về phần kiến, chúng đóng vai trò như những người bảo vệ, những chiến binh sẵn sàng chống lại những kẻ thù của hai loài trên.

6. Sống chung với những “kẻ mai táng”: nếu những con kiến Argentina nghĩ rằng một con kiến nào đó trong đàn đã chết, nó sẽ mang con kiến đó đến hố rác mặc cho con kiến đáng thương kia vẫn còn đang cử động.
Sở dĩ chúng có hành vi này la do trong suốt quá trình sống loài kiến Argentina tiết ra một loại chất hoá học để đánh dấu sự hiện diện của chúng và có nghĩa là chúng vẫn đang còn sống. Nhà sinh vật học Dong-Hwan Choe gần đây đã khám phá ra rằng nếu ta tác động và làm cho chất hoá học này không tiết ra được thì ngay lập tức con kiến đó sẽ bị những con kiến mai táng cho là nó đã chết và mang đi đến hố rác.

7. Truyền đạt kinh nghiệm và dạy bảo: các nhà khoa học tin rằng loài kiến Temnothorax có một cách truyền đạt kinh nghiệm đúng nghĩa và chưa từng thấy ở bất cứ loài vật nào.
Những con kiến “thầy” sẽ dẫn “học trò” của nó đến những đường đi tới chổ có thức ăn vừa được phát hiện và chỉ cho chúng biết con đường nào là đường mới. Và chính chững con kiến học trò quyết định tốc độ chạy sau khi ngó quanh và nghiên cứu kỹ lưỡng địa hình nơi đó. Thực ra con kiến thầy vốn có thể đến chổ có thức ăn nhanh hơn nếu nó không phải chỉ bảo các học trò phía sau về đường đi mới, nhưng loài kiến đã học được một bài học giống như con ngươi chúng ta: đó là sự dạy bảo lúc nào cũng cần kiên nhẫn.

8. Bị biến thành xác sống không đầu Kiến lửa có một kẻ thù truyền kiếp là ruồi Nam Mỹ. Những con ruồi cái Nam Mỹ thường đẻ trứng vào trong thân mình những con kiến lửa. Những ấu trùng ký sinh trong người con kiến sẽ sau đó di trú trong đầu con kiến và khiến nó rời bỏ tổ kiến. Một thời gian sau những ấu trùng này lớn lên và giết chết con kiến từ bên trong. Điều đặc biệt trong quá trình này còn phải kể đến việc giống ruồi này chỉ đẻ trứng vào người những con kiến lửa mà thôi.
Trước phát hiện đó, các nhà khoa học và giới chức bang Texas, Hoa Kì đã bắt đầu chiến dịch dùng ruồi để hạn chế sự sinh sôi và lan rộng nhanh chóng của những đàn kiến lửa.

9. Chẳng có “nữ giới”: loài kiến mang tên Mycocepurus smithii được xem là một loài kiến không cần giống cái. Thực ra, trên thực tế người ta chưa bao giờ thấy được con kiến cái nào thụộc dòng này hiện diện cả. Nếu như thông thường các loài kiến sinh sản theo kiểu giao phối từ hai giới tính khác nhau thì ở loài kiến này việc sinh sản chính là nhân bản vô tính từ một cơ quan nào đó của kiến chúa mà các nhà khoa học vẫn chưa tìm hiểu được.
Một nhóm nghiên cứu thuộc trường Đại học Arizona là những người đầu tiên nghiên cứu về loài kiến này vì khả năng làm nghề nông của chúng không chỉ dừng ở mức cắt lá làm nấm như loài kiến căt lá thông thường mà còn mở rộng trong việc trồng các loại thức ăn khác. Và việc không tìm thấy con kiến cái nào trong đàn kiến này đã khiến các nhà nghiên cứu ngạc nhiên và cho tiến hành việc phân tích DNA. Và việc phân tích cho thấy tất cả các con kiến thụộc loài này đều là bản sao của kiến chúa từ viện nhân bản. Điều này theo các nhà khoa học là cực kì hiếm có và họ cũng chưa tìm hiểu được rằng việc này đã bắt đầu từ bao giờ.

10. Tồn tại trong suốt 100 triệu năm Hơn 200 loài kiến được xếp vào loại hiếu chiến vì lí do hung hăng và cả vì cách àm chúng cư xử. Chúng thường có khuynh hướng chiến đấu và cắn giết hơn là tập trung cho việc xây tổ.Và việc vì sao những hành vi này lại phổ biến như vậy trong loài kiến thì đó vẫn còn là một điều bí mật. Một số nhà nghiên cứu cho rằng hành vi này tuỳ thụộc vào những lục địa khác nhau. Tuy nhiên vào năm 2003, nhà nghiên cứu Sean Brady thụộc trường đại học Cornell đã phát hành một báo cáo mang tựa đề “hội chứng hiếu chiến của kiến” và đã đưa ra giả thuyết rằng sự hiếu chiến của kiến bắt nguồn từ một siêu lục địa Gondwana và sau đó đã lan rộng trên khắp thế giới.
Và nếu giả thuyết này đúng thì cũng có nghĩa là loài kiến đã “khủng bố” thế giới trong suốt 100 triệu năm qua.

Phần 4
Xã Hội Kiến:

1.Tổ kiến:
Thông thường có khoảng 100000 con kiến trong một đàn nhưng tất cả chúng chỉ có một mẹ (được gọi là [[kiến chúa]]). Những con kiến mà mắt thường chúng ta thường hay nhìn thấy là kiến thợ. Công việc của chúng là chăm sóc kiến chúa, ấp trứng, chuyển trứng, nuôi kiến con, tìm kiếm thức ăn, đào đất xây dựng tổ, canh gác tổ (kiến lính)…Tất cả những con kiến thợ này đều là kiến cái nhưng chúng không thể sinh sản được vì cơ cấu giới tính của chúng chưa phát triển đầy đủ. Các con kiến trong mỗi tổ phân biệt với những con cùng loài khác tổ bằng mùi.Kiến chúa cái sống trong phòng chúa ở giữa tổ, chuyên đẻ trứng suốt đời. Những trứng đó sau này sẽ là “thành viên” lao động của tổ.

2.Sinh sản và tự vệ:
Hầu hết kiến đều không có cánh, khi chúng sống trong tổ trong thời gian dài và được che chở, nơi này sẽ tạo ra cánh cho chúng. Trong một khoảng thời gian ngắn mỗi năm, thường là vào những mùa ấm áp hay oi bức, kiến bay đầy trời. Đó chính là những con kiến đực và cái (đã trưởng thành, có thể sinh sản được) đang phối giống. Phối giống xong, con đực chết, cánh của những con đực rụng xuống cộng với phần cơ bắp của chúng chính là thức ăn duy trì sự sống cho con cái để sản sinh ra những con kiến thợ đầu tiên. Những con kiến thợ này đi kiếm ăn cho các con đẻ sau và cho kiến chúa.
Một số kiến thợ thành kiến bảo vệ tổ, chúng tăng trưởng rất nhanh và giúp bảo vệ tổ bằng cách tiêm, cắn axit vào kẻ thù. Một số loài khác dùng răng để đuổi các con kiến khác khỏi tổ của mình.

3.Thức ăn:
Kiến ăn nhiều loại thức ăn. Một số ăn hạt giống, săn động vật khác và có cả loài ăn nấm… nhưng hầu hết chúng thích đồ ngọt & mật của rệp vừng. Hầu hết những gì chúng làm được là do bản năng (nghĩa là chúng không phải nghĩ hay tập làm những công việc này để làm như thế nào? ). Các con kiến tìm mồi ở khắp mọi nơi, đôi khi lấy của các tổ khác.

Phần 5
Những chuyện lạ về thế giới lòai kiến

1.Thiên Nhiên:
Loài “kiến dũng sĩ” bắt ấu trùng kiến đen về nuôi làm nô lệ. Chúng giúp xây tổ, tìm thức ăn, nuôi “trẻ”, quét dọn, bón cho chủ ăn, thậm chí đánh giết đồng loại để cướp nô lệ mới cho chủ. Với khoảng 10.000 tỷ “dân”, loài kiến có mặt ở khắp mọi nơi, chỉ trừ những đỉnh núi băng ở hai cực. Nhờ có một bộ máy tổ chức “xã hội” khá phức tạp và quy củ nên dù ở bất cứ nơi nào, sâu trong lòng đất hay trên những ngọn núi cao, chúng đều sống như một vị thủ lĩnh của các loài côn trùng. Hơn thế nữa, sự “thông minh”, biết hiệp lực và đoàn kết đã giúp sinh vật nhỏ bé này tồn tại được hơn 140 tỷ năm trên trái đất.

2.Kiến trồng nấm:
Loài kiến nhìn chung là loài sống kiểu du cư, săn bắt. Thế nhưng trong những khu rừng rậm nhiệt đới ở Goatemala hay Brazil, có một loài kiến tên là Cheye (kiến cắt lá) đã định cư và lấy cấy trồng làm kế sinh nhai. Cứ đến đêm, loài kiến này lại tiến quân vào nơi cây lá rậm rạp. Những con khỏe mạnh trai tráng đi đầu, chịu trách nhiệm cắt (cắn) lá cây. Những con “trung niên” xén lá cây đã cắt thành hình tròn hoặc bán nguyệt, để những con yếu hơn vận chuyển về tổ.Ở tổ, kiến kỹ thuật (chuyên lo “công nghệ” cấy trồng) nhanh chóng nghiền lá cho nát vụn ra, đồng thời tiết nước bọt để trộn đều. Rồi chúng cấy lẫn lên đó những sợi nấm giống vẫn cất giữ. Chẳng bao lâu sau, trên đống lá vụn đó đã mọc trắng những cây nấm. Các “kỹ sư trồng nấm” còn biết khống chế không cho nấm nở xoè, chỉ cần to bằng quả táo là chúng cắn đứt, phân chia cho cả bầy cùng ăn.Điều đáng ngạc nhiên là chúng cũng biết cách bón phân, thu hoạch, cắn bỏ những loài nấm không ăn được, chọn ra loài nấm cao sản và cất trữ lại để làm giống cho vụ sau. Kỳ lạ hơn nữa, kiến hiểu được cả “kỹ thuật phòng ấm”. “Vườn nấm” của chúng có thể ví với phòng trồng nấm, nuôi khuẩn nhân tạo của con người. Ở đó, do lá cây lên men, mục rã nên nhiệt độ luôn ở mức 25 độ C và độ ẩm tương đối là 56%.

3.Kiến cấy lúa:
Ở Mỹ và Mexico có một loài được gọi là “kiến nông nghiệp”, bởi vì chúng biết trồng lúa. Vào những ngày mát mẻ, cả đàn kéo nhau ra khỏi tổ, dọn cho thật sạch cỏ xung quanh rồi gieo một loại “gạo kiến”, thứ mà chúng rất thích ăn, xuống khu đất vừa dọn cỏ. Để gieo hạt, chúng dùng răng và càng trước để đào hốc, rồi vùi các hạt vào trong đất.

4.Quân đội kiến:
Khi “lúa” đã mọc, chúng lại làm cỏ, phân công chăm sóc, trông coi rất cẩn thận. Đến mùa lúa chín, chúng kéo cả đàn tới thu hoạch, mang về cất trong kho dự trữ. Vào những ngày trời nắng, chúng còn mang “gạo” ra phơi, có lẽ là để đề phòng mốc thối.

5.Kiến nuôi “bò sữa”:
Có một loài kiến biết nuôi loài nha trùng (sâu hại cây bông, cây thuốc lá) để lấy sữa, giống như con người nuôi bò sữa vậy. Trong hang, chúng cũng làm chuồng cho “bò”. Mùa xuân ấm áp, các chú kiến mục đồng cho bò ra ngoài hang, đưa lên những tán cây rậm rạp để chăn dắt. Để bảo toàn đám vật nuôi, kiến ta lấy bùn đắp thành những con hào trên cành cây.
Đến kỳ lấy sữa, mỗi con “bò” cho kiến một giọt trong một giây, mỗi ngày được cho 25 mg. Nếu sữa nhiều không ăn hết, chúng liền gọi đám kiến thợ đến. Đám kiến thợ này luôn có tinh thần “tử vì ăn”. Chúng uống đầy ắp một bụng sữa, đến mức không cựa quậy được nữa, bám trên các xà ngang trong hang, chết và trở thành túi sữa dự trữ sữa cho kiến mục đồng.
Cũng có lúc, do tranh giành “bò sữa” của nhau mà giữa lũ kiến sinh ra kịch chiến. Những cuộc chiến tranh như vậy thường rất tàn khốc, thây chất thành “núi”.

6.Kiến xây cầu:
Một số loài kiến ở các khu rừng nhiệt đới châu Mỹ Latinh có riêng những “đơn vị công binh”, làm việc rất hiệu quả. Để tạo thuận lợi cho những con kiến thợ vận chuyển lương thực về tổ, loài kiến Eciton burchellii đã dùng chính cơ thể mình để bắc thành cầu ngang qua các “ổ gà”, “ổ trâu” chứa nước.Các nhà nghiên cứu Scott Powell và Nigel Franks thuộc Đại học Bristol (Anh) đã dùng những tấm ván có đục lỗ với đường kính khác nhau để thử nghiệm hành vi của loài kiến này. Họ ghi nhận rằng kích thước của con kiến bắc cầu tương đương với kích thước của lỗ. Những lỗ có đường kính lớn thì sẽ có nhiều con kiến hợp lại để tạo thành cầu. Chúng chỉ về tổ khi cả đàn đã qua “sông”.

7.Kiến cũng có “ôsin”:
Có một loài “kiến dũng sĩ” rất dũng cảm và thiện chiến. Hàm trên của chúng nhọn hoắt như mũi kim, là vũ khí sắc bén lúc lâm trận. Thế nhưng thứ vũ khí này khiến chúng không thể tự ăn được, phải có một loài kiến khác, gọi là “kiến nô lệ”, bón cho ăn.Kiến nô lệ bị cướp đi từ ấu trùng kiến đen rồi được nuôi lớn. Chúng giúp kiến dũng sĩ xây tổ, kiếm thức ăn, nuôi “trẻ nhỏ”, quét dọn rác rưởi và bón cho chủ ăn, thậm chí còn giúp chủ xông vào bầy kiến đen để giết dòng tộc của mình và cướp nô lệ mới.Kiến nô lệ bận bịu suốt ngày, ăn uống thường thiếu thốn nên chỉ thọ được khoảng 2 tháng. Tuy vậy, kiến dũng sĩ không bao giờ cướp kiến lớn về làm nô lệ. Các nhà nghiên cứu cho rằng đó là vì kiến dũng sĩ đề phòng loại kiến lớn biết được đường trốn thoát, có khi còn biết chống lại chủ. Kẻ ăn trên ngồi trốc này chỉ cướp ấu trùng vì chúng còn quá nhỏ, không thể biết mình đã bị cướp về và tưởng rằng ông chủ chính là thân thích của mình, dẫn đến trung thành tuyệt đối.

8.Liên bang kiến:
Ở Liên Xô cũ có một liên bang kiến khá nổi tiếng, do khoảng 1.500 tổ kiến hợp thành. Bình quân mỗi tổ cao tới 1,5 m, đường kính 7m, nom như một gò đất, thậm chí như một quả đồi nhỏ.Loài kiến này đầu to, thuộc họ kiến vàng. Cứ 3-4 tổ hợp thành một “bang”, giữa các bang lại có những hành lang phân cách. Trong các khu rừng do chúng đồn trú, không có “chỗ đứng” cho các loại côn trùng phá hại.Nhà nước Liên Xô cũ bảo vệ những khu rừng này rất nghiêm ngặt, coi lãnh địa của liên bang kiến là vùng cấm, xe cộ không được đi vào các khu vực đó.

Phần 6
Hệ thống điều hòa nhiệt độ trong tổ kiến

Loài kiến nổi tiếng với tính cần cù và siêng năng, nhưng kỹ năng xây dựng nơi ở của chúng vẫn khiến các nhà khoa học phải ngạc nhiên.
Các nhà khoa học thuộc Viện bảo tàng khoa học tự nhiên quốc gia (Argentina) tiến hành khai quật một tổ kiến để tìm hiểu xem chúng làm cách nào để giữ được nhiệt độ ổn định và đủ không khí, cho phép những con non có thể phát triển.
Kết quả, nhóm khai quật đã phát hiện thấy rằng loài kiến xây dựng tổ của chúng với hệ thống các tháp nhỏ bên trong. Những tháp nhỏ này được xây bằng các bức tường xốp và thông với hệ thống thông gió, giúp không khí có thể lưu thông giống như một thành phố tí hon dưới lòng đất.Các nhà khoa học sau đó đã đưa một đàn kiến cỏ vào phòng thí nghiệm để nghiên cứu và kiểm tra kỹ năng xây dựng tổ với nhiều loại vật liệu khác nhau, bao gồm đất sét, cát thô và cát mịn. Trong quá trình thí nghiệm, các nhà nghiên cứu cũng tiến hành thay đổi lượng xuyên số lượng vật liệu và phun nước vào vật liệu để mô phỏng mưa như trong tự nhiên.Tiến sĩ Marcela Cosarinksy, người đứng đầu nghiên cứu, cho biết trên Daily Mail: “Khi loài kiến hoàn thành một tháp trong tổ của chúng, chúng tôi tiến hành phân tích cách thức sắp xếp vật liệu của chúng thông qua kính hiển vi, và phát hiện thấy rằng kiến xây dựng các tháp bằng cách, sắp xếp các hạt cát kết hợp với các khối đất sét nhỏ để tạo thành một loại vật liệu tơi xốp.”Khi nước làm sụp đổ các bức tường của tháp được xây dựng bằng đất sét và cát, nhưng con kiến thợ ngay lập tức loại bỏ đống đổ nát để xây dựng một bức tường mới thay thể nhằm đảm bảo điều kiện nhiệt độ ổn định để con non.

[st từ  https://plus.google.com/110106657097813984476]

Comments

comments

Leave a Reply